Workshop Geweldloos communiceren door Maud Berg – mei 2016
21 augustus 2016

door: Caroline Jooren

Geweldloos communiceren?

Onze mei-meeting staat in het teken van geweldloze communicatie met spreekster Maud Berg van BINC. Intrigerend onderwerp. Even googelen wijst uit dat het hierbij gaat om het ‘oplossen en voorkomen van conflicten, concrete verheldering van communicatie en heling van relaties’. Dingen waar ik in mijn werk als communicatieadviseur/ schrijver van heldere teksten gelukkig zelden mee te maken heb. Maar in het dagelijks leven blijkt het niet altijd even makkelijk is om iets zonder slag of stoot gedaan te krijgen… Ongetwijfeld wordt het weer een leerzame avond.

Juridische sausjes

Maud blijkt een energieke, inspirerende spreker. Ze vertelt hoe ze de rol van advocaat verruilde voor die van mediator. Daarnaast geeft ze trainingen over communicatie, onderhandelen en mediation, onder andere aan rechters in opleiding. “Waar ik vroeger ‘juridische sausjes’ brouwde ter voorbereiding op de gang naar de rechter, zet ik me nu in om geschillen een positieve wending te geven door met de betrokkenen naar de echte problemen te kijken. De emoties boven tafel krijgen die de communicatie blokkeren. De vraag achter de vraag achterhalen. Samen met de partijen onderzoeken of en hoe ze zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de oplossing.”

Het model

Geweldloze Communicatie is een concept van psycholoog Marshall B. Rosenberg. Het doel is om in verbinding te komen met jezelf en de ander. Hierbij ligt de focus op het communiceren vanuit je gevoelens en behoeftes zonder die van de ander al te interpreteren. Hoe doe je dat in de praktijk?

  1. Waarnemen zonder te (ver)oordelen: dus empathisch en mededogend luisteren
  2. Bewust zijn en uiten van je eigen gevoelens
  3. Bepalen van en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen behoeften
  4. In een verzoek formuleren wat je graag zou willen

Uitzoeken wat werkt

“Mensen vertonen vaak ineffectief gedrag”, licht Maud toe. Als dit geen effect sorteert, doen ze simpelweg meer van hetzelfde. Het effect van niet luisteren is bijvoorbeeld dat de ander nog meer gaat vertellen. Hij of zij ervaart onderlinge afstand en denkt ‘de groeten’. Ze verwijst naar de theorie van communicatiedeskundige Paul Watzlawick: als iets werkt, werkt het. En zo niet, leer ervan en probeer iets anders. “Uiteindelijk gaat het om in contact komen. Want dan voelen mensen zich open en ontvankelijk, en laten ze de woorden van de ander binnen.”

Open vragen stellen

Een open deur wellicht: constructief communiceren begint met empathisch luisteren en iemand het gevoel geven dat hij of zij gehoord wordt. Dit kun je bijvoorbeeld doen door stellingen samen te vatten met ‘Dus wat je eigenlijk zegt is…’, ‘Jij zegt dat…’ of ‘Klopt het dat…’. Maud zet ons in tweetallen aan het werk met een praktische oefening: het verdedigen van een stelling waar je het erg mee oneens bent. Daarbij mag de ander vooral geen tendentieuze vragen stellen of de eigen mening geven. Dus geen ‘ja maar’ of ‘vind je ook niet dat’, want daardoor gaan mensen meteen in de verdediging.

Overdracht?

Door de oefening ervaren we hoe lastig het is om oprechte belangstelling te tonen voor een verhaal waar je je niet in kunt vinden. Verder wordt het positieve effect van open vragen goed duidelijk. Wat ook ter sprake komt, is het fenomeen overdracht uit het analytische denkkader van Freud. Veel emoties die mensen in gesprekken beleven, blijven heruitgaven te zijn van oude gevoelens die oorspronkelijk betrekking hadden op andere personen zoals familieleden. Tja, nu wordt het wel heel herkenbaar.

Empatisch luisteren

Empatisch luisteren betekent ook: je gesprekspartner goed laten merken dan je hem of haar hoort. Zorgen dat je gesprekspartner erkenning voelt en zich serieus genomen voelt. Je best doen om de behoefte achter de woorden van de ander te onderkennen. Als je gesprekspartner voelt dat je oprecht bent, raakt hij of zij minder snel geïrriteerd. “Besef je ook dat achter elk irritant gedrag een gefrustreerde behoefte schuilt. Die moet je respecteren”, aldus Maud.

Tips tussendoor

Ze zet haar verhaal kracht bij met praktische tips:

  1. Als een gesprek vervelend verloopt, stap dan uit de inhoud en kijk naar het proces. “Hoe vind jij dat het gaat?”
  2. Boosheid heeft altijd een functie: neem het serieus en stop het niet weg. Laat je gesprekspartner merken dat je een gevoel ervaart, door bijvoorbeeld te zeggen “Jij bent kwaad hè?” Zelf mag je ook boosheid voelen, maar zoek naar een manier om dit te uiten zonder de ander te schaden.
  3. Valt er een stilte in het gesprek? Probeer niet om deze te vullen. Als je een vraag hebt gesteld waar iemand even stil van is, dan kun je erop rekenen dat het een goede vraag is aangezien je gesprekspartner op zoek gaat in zijn of haar eigen gedachten.
  4. Je bent zelf verantwoordelijk voor de vervulling van je behoefte. Leg dit dus niet bij iemand anders neer!

Verzoek = verantwoordelijkheid nemen

Het laatste element van het geweldloze communicatieproces is het doen van een verzoek: een concrete handeling die bijdraagt tot jouw welzijn. Zo neem je zelf de verantwoordelijkheid voor het vervullen van je behoefte. Wat kan de ander doen om jouw of jullie leven te verrijken? Deel met de ander wat voor jou belangrijk is, met inbegrip van je waarneming, gevoelens en behoeften. Let op: hoe vager je verzoek, hoe groter de kans dat je niet krijgt wat je wilt. En formuleer je vraag niet als eis, het antwoord moet ook ‘nee’ kunnen zijn.

In wezen bestaat zo’n verzoek uit vier componenten. Je benoemt:

  • De waarneming: Als ik zie dat jij dat en dat doet…
  • Het gevoel: dan voel ik me…
  • De behoefte: omdat ik behoefte heb aan…
  • De te ondernemen actie: Ik wil graag dat jij/wij…

Verbinding en beweging

Een goed verhaal waar iedereen wat mee kan. Daar zijn alle aanwezigen het over eens. Want met vertrouwen, respect en resultaat communiceren, dat wil toch iedereen? “Door op deze manier te communiceren kun je allerlei soorten conflicten oplossen: zowel binnen je familie als zakelijk”, concludeert Maud. “Als je echt naar iemands verhaal luistert, ontstaat altijd iets van verbinding. En als je de onderliggende behoefte weet te identificeren en er mildheid voor kunt opbrengen, dan komt er beweging.” En ja, dit vergt veel energie. “En het lukt niet altijd, we’re only human after all. Ook voor hulpverleners is het telkens weer een pittige klus om mensen hun autonomie te laten behouden.”

About author:

Comments are closed here.